OBLICZ KIEDY PRZYPADA WIELKANOC

Początkowo Wielkanoc odbywała się w dniu żydowskiej Paschy. Podczas soboru nicejskiego w 325 roku patriarchowie Kościoła ustalili, że Wielkanoc będzie odbywała się w pierwszą niedzielę, po pierwszej wiosennej pełni Księżyca, ale nie wcześniej niż 25 marca i nie później niż 25 kwietnia. Jeżeli pierwsza wiosenna pełnia wypada w niedzielę, Wielkanoc jest dopiero w nastepną niedzielę.
W celu ułatwienia obliczeń, ostatnio słyszy się postulaty określenia terminu Wielkanocy na drugą niedzielę kwietnia.

WIELKI PIĄTEK

Rzadko chrześcijanie wszystkich wyznań obchodzą Wielkanoc tego samego dnia. Prawosławne święta Wielkanocne zazwyczaj przypadają w terminie poźniejszym, niż katolickie i protestanckie.
Zawsze jednak Wielki Piątek to dzień żałoby i ścisłego postu.
W tym dniu w kościołach, cerkwiach i zborach nie sprawuje się liturgii eucharystycznej.

Prawosławni.
W Wielki Piątek rano w cerkwiach odprawiane są Godziny Królewskie, podczas których czytane są Ewangelie opisujące mękę Pańską. O  16, wierni ubrani w ciemne, żałobne stroje biorą udział w Wieczerni oraz Jutrzni Wielkiej Soboty. Najpierw odczytane zostaje proroctwo Izajasza i Ewangelie. Później następuje symboliczne zdjęcie Chrystusa z krzyża i złożenie do grobu. Kapłan wynosi zza ołtarza na środek cerkwi święty całun (Płaszczenicę - ikonę namalowaną na płótnie). Procesja wiernych z całunem, odbywająca się dookoła cerkwi, symbolizuje pogrzeb Chrystusa. Na zakończenie wierni całują Płaszczenicę. Zostaje ona wniesiona do cerkwi i umieszczona na jej środku do następnego dnia. Ci, którzy nie zdążyli na jutrznię mogą jeszcze przyjść pokłonić się całunowi.

Katolicy.
W Wielki Czwartek wspominana jest Ostatnia Wieczerza, podczas której Jezus umył nogi Apostołom. Na pamiątkę tego wydarzenia, w niektórych katedrach celebrans myje nogi mężczyznom.
Wielki Piątek przeznaczony jest na cichą modlitwę, rozważanie i czuwanie. Jedyną formą wspólnej modlitwy jest liturgia godzin (jutrznia, godzina czytań i nieszpory). Po południu odbywa się Nabożeństwo Męki Pańskiej. W ciszy kapłan pada na twarz przed ołtarzem, od czwartkowego wieczoru odkrytym jako symbol cierpiącego Jezusa. W czasie nabożeństwa czytany jest opis męki i śmierci Chrystusa z Ewangelii według św. Jana, jedynego apostoła, który pozostał pod krzyżem Jezusa aż do Jego śmierci.
Potem wierni oddają cześć krzyżowi. W czasie adoracji krzyża śpiewane są pieśni pasyjne. Następnie wierni zaczynają czuwanie przy symbolicznym grobie Chrystusa. Czuwanie to kończy się w Wielką Sobotę przed zachodem słońca, bo według biblijnego czasu po zmroku zaczyna się już nowy dzień, czyli Niedziela Zmartwychwstania.
Wielka Sobota to dzień odwiedzin grobów, modlitw i święcenia pokarmów przez kapłanów.
W poranek niedzieli wielkanocnej odbywa się uroczysta procesja z Najświętszym Sakramentem. Wierni trzykrotnie obhodzą kościół. Procesji towarzyszy bicie dzwonów.

Ewangelicy.
Wielki Piątek jest przez ewangelików obchodzony bardzo uroczyście. Jest to jedno z wielkich świąt chrześcijańskich, które ma początek w narodzinach Jezusa Chrystusa, a zakończenie w zesłaniu Ducha Świętego.
Tego dnia wierni spotykają się na rannym lub wieczornym nabożeństwie z sakramentem Wieczerzy Pańskiej. Jest to dzień refleksji i zadumy. Podczas zwiastowania Słowa Bożego wierni przypominają sobie, co dla nich uczynił Chrystus umierając na krzyżu. Nie jest to jednak dzień żałoby, Chrystus bowuiem zmartwychwstał.

CO SIĘ ŚWIĘCI?

Zwyczaj święcenia pokarmów przywędrował do Polski z zachodu Europy około XII wieku. Początkowo pokarmy święcono w domach. Należało poświęcić to wszystko co miało zostać spożyte podczas śniadania wielkanocnego, stąd przygotowywano ogromne kosze z jedzeniem. W późniejszych wiekach pokarmy święcono na powietrzu, pod krzyżami lub na placach. W końcu XVIII wieku święcenie przeniosło się do świątyń i tak jest do dziś.
Symbolika święconki:
- baranek - symbol Chrystusa, Baranka Bożego; w tradycji żydowskiej baranek był zwierzęciem ofiarnym związanym ze świętem Pesach, upamiętniającym ocalenie Izraela od śmierci pierworodnych przez znak uczyniony krwią na progu i odrzwiach domostw; Chrystus, Nowy Baranek, ocali tych, którzy w Niego wierzą;
- jajko - słowiański symbol życia płodności, miłości i siły; zwyczaj dzielenia się jajkiem jest typowo polskim zwyczajem i  w zasadzie, nie jest znany w innych krajach; jajko symbolizuje nowe życie, które obiecuje Chrystus;
- kiełabasa - staropolski przysmak, dawniej rzadko jadany; jest znakiem "tego, co najlepsze", znakiem szacunku dla wielkanocnego śniadania;
- sól i chrzan - przyprawy poprawiające smak potraw; sól chroni od zepsucia, a chrzan ma przypominać mękę Pańską;
- chleb - pierwszy, najważniejszy pokarm człowieka, owoc ciężkiej pracy, dażona szacunkiem podstawa pożywienia; symbol Ciała Chrystusa;

PISANKI

Wielkanocne pisanki są od najdawniejszych czasów nieodłączną częścią świątecznej tradycji.
Jajka od tysiącleci były uważane za symbol odradzającego się życia. Uważano, że posiadają niezwykłą moc - chronią przed złem, gwarantują urodzaj, są symbolem płodności.
Najstarsze pisanki mają 5 tysięcy lat. Zostały znalezione w  Asharah w Egipcie. Także na ziemiach polskich nasi przodkowie malowali jajka zanim jeszcze Polska przyjęła chrzest.
Pierwsze informacje o malowanych jajkach zawierają dzieła Owidiusza i Pliniusza. Około XVIII wieku powstały w Niemczech pierwsze znane opracowania monograficzne na ten temat.
Dlaczego lubimy aby na świątecznym stole leżały jajka w malowanych skorupkach? Na pewno jednym i najważniejszym z powodów jest przywiązanie do tradycji.

A tradycja, jak zawsze opiera się na legendach i przypowieściach.
Jedna z przypowieści głosi, iż zwyczaj ten pochodzi od św. Magdaleny. Marii Magdalenie, która płakała przy pustym grobie Zbawiciela, ukazał się anioł i rzekł: "Nie płacz Maryjo - Chrystus zmartwychwstał". Maria Magdalena wróciła szybko do domu, gdzie znalazła pozostawione wcześniej jajka - wszystkie zabarwione na czerwono. Wyszła przed dom i spotkawszy apostołów rozdawała im jajka, informując o zmartwychwstaniu Pana.
Jest też legenda głosząca, że pewien biedak, który spotkał Jezusa prowadzonego na śmierć, pozostawił koszyk z jajkami, sam zaś poszedł pomóc Jezusowi nieść krzyż. Gdy powrócił do swego koszyka zauważył, że jajka w nim pozostawione miały kolorowe skorupki.
Nazwy jaj wielkanocnych zależą od sposobu, w jaki zostały ozdobione. Ufarbowane w jeden sposób przez gotowanie lub moczenie noszą nazwę malowanek lub kraszanek. Jeśli na malowanym jest wyskrobany deseń nazywają się rysowanką. Gdy jajko zdobi różnokolorowy deseń - wykonany przez pokrycie woskiem pewnych jego części a następnie gotowanie w barwnikach - nazywa się pisanką.
Barwniki otrzymuje się najczęściej z roślin. Na kolor brązowy gotują się jajka w łupinach cebuli lub odwarze z kory, na fioletowy w listkach kwiatu malwy, na kolor zielony w listkach młodego żyta.

Pisanki można robić ze wszystkiego. Z jaj ptactwa, ale i z drewna, porcelany czy metalu. Zdobi się je też na wszystkie możliwe sposoby - począwszy od wspomnianych wyżej przez dekorowanie włóknami sitowia, wełną, papierem i wszelkie inne techniki plastyczne, aż po dekorowanie (niestety, nie wydmuszek :-) drogimi kamieniami.
Sposób i technika wykonania pisanek są rozmaite i świadczą o dużej pomysłowości ich wykonawców. Ornamenty ludowe wykształciły się przez wieki. Na wsiach urządzano konkursy przyozdabiania i malowania pisanek, a występujące na nich osoby posiadały wręcz artystycznymi zdolnościami.

Strusie pisanki.

Można też zrobić pisankę ze strusiego jaja.:-)
Strusie jajo waży tyle co 10-15 jaj kurzych. Kosztuje od 50 do 100 zł za sztukę (wydmuszka 30 do 60 zł), ale i tak trudno je kupić w okresie przedświątecznym na strusiej fermie. Należy zamawiać je na dwa miesiące wcześniej.
Skorupka jajka ma grubość od 1,5 mm do 3 mm i do wykonania wydmuszki należy użyć wiertarki :-). Na twardo gotuje się około półtora godziny a na miękko zaledwie 45 minut. Z jednego jaja daje się wykonać 6-8 porcji jajecznicy (1 jajo,  ml wody, 2 łyżeczki soli, 2 łyżeczki masła). Jajecznica jest bardzo delikatna w smaku i można dodać trochę mleka, aby smakowała lepiej.

WIELKANOCNE ZWYCZAJE.

[|] Na wschodzie Polski urządza się wyścigi w turlaniu jajek po pochyłościach oraz walki jajek. te ostatnie polegają na uderzaniu jajka o jajko i sprawdzeniu, kto jest właścicielem jajka o twardszej skorupce. Zdradzę, że sama skorupka nie wystarcza. Są techniki :-).

[|] Porządki w domach powinny skończyć się do wtorku. W dawnych czasach w Wielki Czwartek pieczono ogromne baby i malowano pisanki. W Wielkanoc nie można gotować ani palić ognia pod kuchnią. Wszystkie potrawy powinny być przygotowane wcześniej. W Wielki Piątek nie można było pracować na roli.

[|] W Wielką Sobotę, po powrocie z kościoła ze święconym pokarmem należało trzykrotnie obejść dom aby zapewnić urodzaj i powodzenie.

[|] Kiedyś gospodynie same piekły chleb na Wielkanoc. Aby zapewnić urodzaj - wychodziły do sadu  obejmowały drzewa rękami oblepionymi ciastem.

[|] Palemka jest symbolem odradzajacego sie życia. Kiedy już w środę popielcową wstawiano do wazonów gałązki aby pokryły się liśćmi do Niedzieli Palmowej.

[|] Poświęcone palemki postawione w czasie burzy w oknie miały zapewnić bezpieczeństwo.

[|] Oderwane z palemek bazie mieszano z ziarnem przed siewem.

[|] Połykanie bazi miało zabezpieczyć przez bólami i przeziębieniami.

[|] Poświęcone pisanki zakopywano pod progiem domostw aby zagradzały dostęp siłom nieczystym.

[|] W dawnej Polsce na stole stawiało się anguska, baranka z ciasta i masła. Dookoła stawiano kosze ze święconym i pisankami. W bogatych domach na stół stawiano prosiaka w całości i otaczano go zwojami kiełbas.

W innych krajach.

[|] Anglia. Tradycyjnie tego dnia daje się ubogim datki. Piecze się specjalne babeczki o smaku cynamonowym ze znakiem krzyża na każdej.

[|] Dania. Domy ozdabia się stroikami, wianuszkami z gałązek, kwiatów i wydmuszek. Dzieci dostają w prezencie czekoladowe jajka i zające.

[|] Finlandia. Tradycyjnie pisanki maluje się na kolory: żółty i zielony, co ma kojarzyć się z wiosną. Potrawą jest budyń ze słodu i mąki żytniej.

[|] Holandia. Dzieci wykonują gniazdka z papieru, zdobione malunkami. Dają je rodzicom, a ci chowają do nich podarki od Królika. Odszukanie gniazdek w niedzielny poranek to świetna zabawa.